3. M/V/ X in je project

3.1. Context

In een notendop betekent gendermainstreaming ‘het integreren van gendergelijkheid in het dagelijks beleid’. Bij elke beslissing moet in principe worden nagegaan of er rekening wordt gehouden met de verschillen tussen mannen en vrouwen of met het effect ervan op mannen en vrouwen.

Het ESF heeft een grote rol te spelen op vlak van gendermainstreaming. Dit betekent in de praktijk dat elke organisatie die een projectvoorstel indient, moet toelichten op welke manier rekening is gehouden met genderaspecten. Het ESF-Vlaanderenvoert bij de beoordeling van elk project een gendertoets uit.

Een genderbewust beleid vertrekt deze vraag: ‘wat wil je bereiken, rekening houdend met jouw missie en visie en met de activiteit en de sector waarin je actief bent?’. Op basis van een vergelijkende analyse van de situatie van vrouwen en mannen breng je mogelijke onevenwichten binnen je organisatie in kaart. Vervolgens vraag je jezelf kritisch af welke maatregelen gewenst zijn om deze onevenwichten weg te werken.

Gendermainstreaming heeft betrekking op je hele organisatie, zelfs al zijn er slechts enkele personeelsleden of onderdelen van je organisatie betrokken in je project. Toch is het belangrijk en nuttig te werken aan gendermainstreaming wanneer je een project opmaakt.

Een opleidingsproject kan immers invloed uitoefenen op je aantrekkelijkheid als werkgever naar vrouwen en mannen toe. En een project om je organisatie efficiënter te maken, is gebaat bij een evenwichtige man-vrouwsamenstelling binnen je teams.

3.2. Zelf aan de slag

1. Verdiep je in je thema

Heel belangrijk is om de boodschap van gender te integreren in de algemene thematiek van je project. Een goed voorbeeld hiervan is het project van SPK.

Weet waarover je spreekt en denk na over de mogelijke impact die je project kan hebben op alle mogelijke domeinen. Zorg er ook voor dat er geen gaten of gemiste kansen zitten in je boodschap. Ga dus eerst op zoek naar achterliggend cijfermateriaal, voorbeelden, getuigenissen, … en spreek experts aan. Zo kan je achteraf altijd terugvallen op een stevige basis. En je komt misschien ook tot nieuwe inzichten.

Via Eurostat vind je tal van informatie en cijfermateriaal. Op zoek naar Vlaamse of Belgische statistieken? Dan kan je terecht op de site van de Algemene Directie Statistiek (ook gekend als Statbel).

Neem zeker ook eens een kijkje in de genderzakboekjes voor inspiratie rond verschillende arbeidsmarktthema’s.
Genderzakboekje 2004 - Vrouwelijk ondernemen
Genderzakboekje 2005 - Zij en hij op de arbeidsmarkt
Genderzakboekje 2006 - Ouderen en eindeloopbaan
Genderzakboekje 2007 - In cijfers
Genderzakboekje 2008 - Mobiliteit op de arbeidsmarkt

Via www.gendercop.eu vind je onder meer verslagen van thematische werkgroepen. Een must-read als je wil weten wat er gaande is op Europees niveau. Hier vind je drie interessante verslagen:
Youth and gender in the European Social Fund
New skills and jobs and gender in the European Social Fund
Poverty, social inclusion and gender in the European Social Fund

Een andere bron is de website van het European Union Agency for Fundamental Rights (FRA). Klik hier voor een voorbeeldverslag over de situatie van Roma-vrouwen in verschillende landen.

Hier volgen nog een aantal sites waarop je zeker een kijkje kan nemen:
- www.eige.europa.eu
- www.rosadoc.be/joomla
- www.amazone.be
- www.genderklik.be
- ec.europa.eu/justice/gender-equality
- www.includegender.org

Op www.standard.gendercop.com vind je tot slot een methodiek om gendermainstreaming toe te passen in je project.

STEM
Het STEM-project stimuleerde meisjes om te kiezen voor technologische beroepen. In Vlaanderen is er namelijk een tekort aan afgestudeerden op het gebied van STEM (Science Technology Engineering Math). Naar aanleiding hiervan liet de Vlaamse Raad voor Wetenschap en Innovatie een onderzoeksopdracht uitvoeren. Het hoofddoel van de studieopdracht was tweevoudig: meer inzicht krijgen in hoe de STEM-stromen precies verlopen in het Vlaamse onderwijs en buitenlandse best practices identificeren en verklaringen vinden voor de hogere uitstroom van STEM-gediplomeerden in sommige landen. Lees meer.

2. Ken je doelgroep

Je doelgroep bepalen is altijd de eerste stap. Definieer die tot in de puntjes.

  • Wie zijn ze?
  • Wat zijn hun noden?
  • Wat is jouw relatie met de doelgroep?
  • Via welke kanalen kan je hen bereiken (sociale media, flyers, rechtstreeks contact)?
  • Wat heb je nodig (budget, tools, …) om hen te bereiken?

Het informatieaanbod of het gedachtegoed dat je wil communiceren, moet relevant zijn voor de doelgroep. Pas dan luisteren ze. Een mooie verpakking volstaat niet.

Voorts moet je, naargelang het project dat je indient, rekening houden met het onderscheid tussen implementatie- en projectniveau.

  • Implementatieniveau: Verlies je niet in je eigen materie. Verruim je blik door andere invalshoeken te bedenken, door te kijken wat je kan leren van gerelateerde projecten, en waarom eens niet beroep doen op een externe specialist voor een eerlijke, frisse blik?
  • Projectniveau: Zorg dat je sensibiliseringsstrategie een organisch deel van het project uitmaakt, in plaats van een losstaand iets of een schijnbaar ‘verplicht nummer’.

Casanova
Casanova is een kwalitatief onderzoek naar de visie en houding van jonge vaders, allochtonen en jongeren tegenover de taakverdeling in het gezin en in het huishouden. De promotor zoekt uit of het 'casa nova', het nieuwe huishouden, mogelijk is en of het al bestaat.
Het onderzoek bestaat uit drie reeksen gesprekken (individueel, focusgroepen, en een debat) en leidt tot een Casanova Witboek met resultaten en adviezen. Dit project wil deel uitmaken van een groter geheel met als doel bewustmaking rond rollenpatronen en taakverdeling tussen mannen en vrouwen doorheen verschillende generaties en doelgroepen. Lees meer.

Childcare Stories
Childcare Stories brengt de verhalen van 17 ouders uit verschillende Europese lidstaten. Het is een film voor iedereen die met kinderopvang in contact komt: ouders, medewerkers kinderopvang, trajectbegeleiders en welzijnswerkers die ouders toeleiden naar de kinderopvang. Naast de hoofdfilm bevat de dvd 11 individuele getuigenissen die goede aanknopingspunten zijn voor discussie en verdieping. Je kan de dvd hier bestellen (€ 15).

Helden van elke dag
Met het didactische pakket Helden van elke dag wil Het Beroepenhuis ertoe bijdragen dat een leerling op basis van de persoonlijke talenten en een brede kijk op het beroepenveld, en in overleg met de omgeving, tot een goede studiekeuze kan komen. Zo’n keuze vertrekt dan vanuit een brede blik op de mogelijkheden en een genderneutraal perspectief. Het project ontstond als een ESF Zwaartepunt 5-project, gepromoot door Het Beroepenhuis, in samenwerking met de Arteveldehogeschool. Lees meer.

Expose
Om de creativiteit, ondernemingszin en genderbewustzijn van 12-jarigen aan te wakkeren, werkte het Expose-project het ludieke theaterstuk Sossissi Pepperoni uit. Een nabespreking over het m/v-thema, zorgde ervoor dat de boodschap goed kon doordringen. Een folder en een tweedaagse Tattoe-ondernemersklas zetten het project nog extra kracht bij. Lees meer.

180
Het project 180 vertrok van een zelfhulpboek voor vaak geïsoleerde, langdurig werklozen. Het boek begeleidt mensen op hun weg naar meer zelfvertrouwen, een nieuwe opleiding en uiteindelijk een nieuwe job… Om het zelfhulpboek te promoten werd een minisoap geschreven. De tv-serie was eerst op alle regionale zenders te zien. Nadien ook op een nationale zender. In de tv-serie gebruikt het hoofdpersonage, een vrouw die opnieuw op zoek gaat naar werk, het zelfhulpboek. Ook de self-assessments werden gepromoot. Lees meer.

Secret Tasks
Dit Fins project was gericht op leerlingen en hun ouders: leerlingen kregen van de leerkracht de opdracht bij hen thuis te letten op situaties waarin volgens hen geen gendergelijkheid was. Ze moesten dan een mysterieuze kaart zetten waarop stond ‘het is juist hetzelfde voor mij’. Foto’s van deze kaarten werden in de regionale kranten opgenomen, zodat een breder publiek van deze actie op de hoogte werd gebracht. Via deze ludieke actie ontstond er dus niet alleen een bewustwording bij leerlingen en hun ouders, maar ook bij een ruimer publiek. Meer informatie voor leerkrachten is beschikbaar op hun website.

3. Gebruik humor en emoties

Maak gebruik van humor en emoties (zoals angst, geluk, …) om meer aandacht en betrokkenheid te creëren.

Humor is een krachtige vorm van communicatie, maar hou er rekening mee dat verschillende mensen een verschillend gevoel voor humor hebben. Dit hangt af van individuele, politieke en culturele verschillen. Zorg er bovendien voor dat de gebruikte humor niet kwetsend is en stereotypen niet versterkt.

Enkele geslaagde voorbeelden: (Filmje van Fran mee opnemen)

4. Gebruik gender in je beeld

Gebruik je beeld voor advertenties, vacatures, communicatie- of reclamedoeleinden? Geef de lezers dan de juiste indruk door rekening te houden met gender en een juist beeld te scheppen.

Laat de clichés even voor wat ze zijn en communiceer eerlijk, duidelijk en respectvol. Vrouwen zijn belangrijk in de keuzes voor allerlei producten en verdienen dus ook vanuit een puur zakelijk perspectief de nodige - en niet stereotype - aandacht.

Hieronder vind je enkele goede voorbeelden. Maar eerst volgen checklistgewijs enkele aandachtpunten rond genderneutraliteit.

1. Personages

  • Toon mannen en vrouwen van alle leeftijden, afkomst en met of zonder handicap.
  • Stap af van de stereotiepe rolpatronen, zoals de verleidelijke secretaresse of de onhandige vader die geen kaas heeft gegeten van het huishouden.
  • De rolverdeling is belangrijk. Breng je twee werknemers in beeld, let er dan op dat beide geslachten vertegenwoordigd zijn. Anders wek je de indruk dat het beroep alleen voor mannen of vrouwen geschikt is.
  • Werden de rollen evenwichtig onder mannen en vrouwen van uiteenlopende origine verdeeld?
  • Maak gebruik van ambassadeurs/rolmodellen om je boodschap kracht bij te zetten. Hierbij een aantal criteria waaraan je ambassadeur/rolmodel moet voldoen:

     o Iemand met credibiliteit
     o Iemand die doet wat hij/zij predikt (walk the talk)
     o Iemand waarmee men zich kan vereenzelvigen en respecteert
Men kan inspiratie vinden bij de Womedaward, op de databank van genderexperten of op de filmpjes van Dochters van Venus.

2. Taalgebruik

  • Neem alle zaken in acht die vermeld staan in de handleiding van CO.BR.A. Worden de correcte beroepsnamen gebruikt? Wordt hij/zij correct gebruikt? Enzovoort.
  • Interviewen doe je het best op ‘ongekleurde’ wijze. Praat dus op dezelfde manier met, bijvoorbeeld, een vrouwelijke verpleegkundige als met een mannelijke.
  • Stelt de interviewer neutrale vragen in plaats van ‘leidende vragen’? Een vraag als ‘hoe staat het met de genderbalans in het bedrijf?’ zal correcter beantwoord worden dan een vraag zoals ‘hoeveel problemen ontstaan er door de ongelijke verhouding tussen mannen en vrouwen?’.
  •  Is de woordkeuze van de commentaarstem genderneutraal?

3. Scenario

  • Welke aspecten van het beroep komen aan bod? En wie komt in beeld?
  • Wordt een technisch aspect belicht, breng dan ook vrouwen in beeld. Laat, omgekeerd, ook mannen in beeld komen wanneer het over, bijvoorbeeld, verzorging gaat. Zo vermijd je stereotypering.
  • Wordt evenveel aandacht besteed aan de verzorgende, sociale en ondersteunende aspecten van het beroep als aan de technische, fysieke en materiële?
  • Worden mannen en vrouwen niet al te zeer ‘gelinkt’ aan bepaalde aspecten van het beroep?

4. Montage

  • Hou rekening met de volgorde waarin personages in beeld komen. De eerste werknemer die in beeld komt, geeft de norm aan. De tweede wijkt ervan af.
  • De achtergrondmuziek kan ook stereotyperen. Bijvoorbeeld wanneer je mannelijke werknemers begeleidt met een stevig rocknummer, en vrouwelijke met een rustiger pianostuk.
  • Een beroepsfilmpje illustreert idealiter de arbeidsdeelname van mannen én vrouwen. Maar uiteraard moet het in de eerste plaats een correct beeld van de situatie op de werkvloer bieden.

Goede praktijken

Affiches ‘Sta je mannetje in de kinderopvang’: fakir | indiaan | piraat | werfleider

Dochters van Venus
Dochters van Venus was een docureeks waarin op een realistische manier getoond wordt welke mogelijkheden en moeilijkheden vrouwen voor en tijdens hun loopbaan tegenkomen. Vijftien getuigen, met verscheiden sociale en professionele achtergrond, vertelden over hun persoonlijke geschiedenis. Vitaya zond de reeks in het voorjaar van 2008 uit. Met dit project wilden Vitaya en Markant vrouwen op weg helpen in hun professionele loopbaan. Lees meer.

Het werken zoals het is
Het werken zoals het is wil mannen en vrouwen sensibiliseren en motiveren aan de hand van goede voorbeelden. Deze werden verzameld op video. De doelgroep bestaat uit werkzoekende vrouwen & mannen, trajectbegeleiders en zorgverstrekkers. Lees meer.

Competentiespiegel
In 2004 en 2005 voerde vzw VOKANS het project Competentiespiegel uit. Het doel? De negatieve percepties rond de competenties van kansengroepen teniet doen. Door een portfolio voor kansengroepen te ontwikkelen, konden ze tijdens een sollicitatiegesprek ook uitpakken met hun ‘verscholen’ kwaliteiten. Bekijk hier het promotiefilmpje.

5. Pas je taal aan ...

… naargelang de doelgroep
Het spreekt voor zich dat je publiek meer vatbaar is voor een boodschap die in hun taal wordt gebracht. Toch durft dat al eens vergeten te worden. Jongeren kan je bijvoorbeeld heel anders aanspreken dan volwassenen. Gebruik geen moeilijke woorden, tenzij je heel specifiek mikt op bijvoorbeeld beleidsmakers of managers.

… zodat die gendersensitief is
Eén beeld zegt meer dan duizend woorden, maar één woord kan ook al erg veelzeggend zijn. En al zeker als het een verkeerd woord is. Let dus altijd op het genderaspect in je taalgebruik. Klanten, leveranciers, sollicitanten, partners hechten er hoe dan ook belang aan.

Een voorbeeld: beroepsnamen. Die kunnen erg gevoelig liggen. De meeste beroepsnamen zijn mannelijk. En ook al gebruiken we ze voor zowel mannen als vrouwen, ze blijven een tikje rolbevestigend. Voor ieder beroep een vrouwelijke naam bedenken, zou weinig praktisch zijn. Bovendien zou dat het verschil tussen mannen en vrouwen extra benadrukken.

Neutrale beroepsnamen dragen kortom de voorkeur uit. Mannelijke beroepsnamen zonder bijklank kunnen behouden blijven. Uitgesproken vrouwelijke beroepsnamen vervang je best door neutralere. Twee voorbeelden: ‘poetshulp’ en niet ‘poetsvrouw’, ‘administratief bediende’ en niet ‘secretaresse’...

Ons taalgebruik lijkt sowieso in die richting te evolueren. ‘Dokter’, bijvoorbeeld, klinkt niet langer nadrukkelijk mannelijk. Het woord verwijst nog louter naar een beroep. Wié het beroep uitoefent, lijkt er niet in door te klinken.

Stel je een vacature op? Vermijd dan dat de functiebeschrijvingen de vacature onbewust in de richting van mannelijke of vrouwelijke sollicitanten sturen. Tussen de regels door kunnen namelijk opvattingen over mannen en vrouwen in de tekst sluipen, die sollicitanten van één sekse aantrekken. Deze checklist op genderwerkt.be helpt bij het herkennen en omzeilen van zulke valkuilen.

Klaar voor klare taal
Klaar voor klare taal pakt het genderprobleem aan door organisaties en scholen te wijzen op het belang van taal. Vaak zijn teksten gekleurd waardoor ze meer of minder aanspreken bij vrouwen. Door hiermee rekening te houden, kan je al heel wat gendervalkuilen ontwijken. Lees meer.

Al eens gedacht aan mediatraining?
In Estland werd een mediatraining voor ESF-promotoren uitgewerkt waarbij ook aandacht ging naar het genderaspect

3.3. Tot slot nog dit…

We gunnen je tot slot nog een blik in deze gendervriendelijke organisatie.

Contactpersoon: 

Annemie Roets
T:
02/552 83 33